Што претставува поделба со издвојување со преземање?

Поделбата со издвојување со преземање претставува форма на статусна промена уредена со Законот за трговските друштва. Со оваа статусна промена, дел од имотот (активата) и обврските (пасивата) на друштвото што се дели се пренесуваат на друго, веќе постоечко друштво коешто презема. Друштвото што се дели не престанува и продолжува да постои со преостанатиот имот и обврски. Практично настанува универзален пренос на имот и обврски, односно друштвото што презема стапува на местото на друштвото што се дели во однос на преземените имот и обврски.

Овој механизам често се користи при корпоративно реструктурирање, раздвојување на деловни активности или уредување на сопственичките односи помеѓу содружниците.

Спогодба за поделба

Постапката започнува со подготовка и склучување на спогодба за поделба, која претставува основен правен акт на статусната промена. Спогодбата ја склучуваат друштвото што се дели и друштвото што презема и истата мора да биде составена во форма на нотарски акт.

Спогодбата, како акт со кој се иницира статусната промена и која ги детерминира условите под кои ќе се спроведе статусната промена, задолжително ги содржи следните елементи:

• основни идентификациони податоци на друштвата;
• начин на пренос на имотот и обврските и евентуалната замена на удели;
• целта и условите на поделбата;
• вредноста на активата и на пасивата на друштвото што се дели, како и детален опис на нивната распределба (делбен биланс);
• датум од кој трансакциите ќе се сметаат како да се извршени за сметка на друштвото што презема;
• односот на размена на удели (доколку има размена);
• правата, обврски или дополнителни погодности на содружниците и членовите на органот на управување;
• условите за пренос или продолжување на работниот однос на вработените;
• рокови за подготовка на годишната сметка.

Финансиски извештаи и делбен биланс

За потребите на статусната промена и склучување на спогодбата, друштвото што се дели подготвува делбен биланс, односно детален преглед на активата и пасивата на друштвото што се дели, како и детален преглед на распределбата на имотот и обврските кои се пренесуваат према друштвото што презема.

Дополнително, друштвото што се дели подготвува годишна сметка и вредностите искажани во годишна сметка се пренесуваат и се искажуваат соодветно во билансите на друштвото коешто презема.

По спроведување на статусната промена, односно во рок од 60 дена од уписот во Трговскиот регистар, друштвата се должни да поднесат нова завршна сметка.

Ревизија на спогодбата за поделба

Законот предвидува задолжителна ревизија на спогодбата за поделба, која ја вршат овластени ревизори. Ревизорите даваат мислење за правичноста на предложениот однос на размена на уделите и методологијата која била користена за утврдување на вредностите.

Увид на содружниците и известување на доверителите

Законот предвидува обврска документите поврзани со статусната промена да бидат ставени на увид на содружниците.

Спогодбата за поделба, ревизорскиот извештај, годишните сметки и финансиските извештаи, како и сите останати документи поврзани со статусната промена, мора да бидат достапни во секое од седиштата на друштвата, најмалку еден месец пред донесување на одлуката за одобрување на поделбата.

Во истиот рок, друштвата имаат и обврски:

• Да извршат предбележба во Трговскиот регистар;
• Да објават дека е извршена предбележба во Службен весник на Република Северна Македонија и дека Спогодбата за поделба е ставена на увид на содружниците;
• Да објават известување за склучената спогодба во Службен весник на Република Северна Македонија и во најмалку еден дневен весник.

Дополнителни обврски (доколку е применливо):

• Известување на друг надлежен орган, доколку со закон е предвидена таква обврска (најчесто станува збор за регулаторни тела или дејности за кои е потребна дополнителна согласност или одобрение од државен орган);
• Посебно, писмено и поединечно известување на доверителите со побарувања кои надминуваат ЕУР 10.000.

Овие објави имаат за цел да ги информираат доверителите на друштвото за планираната статусна промена и да им овозможат да ги заштитат своите интереси.

Одобрување на поделбата и упис во Трговскиот регистар

По истекот на законските рокови, содружниците на друштвата донесуваат одлука за одобрување на поделбата.

Согласно законската терминологија, произлегува дека роковите се сметаат наназад, односно на денот на одлучување, задолжително да е изминат период од еден месец од преземањето на дејствијата на објавување и известување на доверителите.

Иако законот изрично не предвидува во кој рок треба да се донесе одлука за одобрување и поднесување на пријавата за упис на поделбата, а со тоа спроведување на статусната промена, сепак произлегува дека овој рок не може да надмине шест месеци од денот на крајниот датум во годишната сметка.

По поднесување и одобрување на пријавата во Трговскиот регистар:

• преносот на имотот и обврските станува правно ефективен;
• друштвото што презема станува носител на преземените имот и обврски;
• двете друштва продолжуваат да постојат како посебни правни субјекти.

Даночни аспекти

Поделбата на друштво преку издвојување со преземање има специфичен даночен третман.

Вообичаено, преносот на имот и обврски во рамките на статусна промена не се третира како класична продажба/пренос на имот, туку како корпоративна реорганизација. Согласно Законот за данок на добивка, може да постои даночен континуитет, доколку имотот и обврските се пренесуваат по нивната сметководствена вредност.

Фази на постапката

Постапката за поделба на друштво со издвојување со преземање се спроведува во повеќе последователни чекори пропишани со Законот за трговските друштва. Во пракса, процесот најчесто ги опфаќа следните фази:

1. Подготовка на структурата на поделбата

Веројатно најважната фаза каде се анализира корпоративната и финансиската структура на друштвата, се утврдува имотот и обврските што ќе се пренесуваат, се дефинира начинот на поделбата и се планираат правните чекори во постапката.

2. Подготовка на делбен биланс и склучување на спогодба за поделба

За потребите на склучување на спогодбата за поделба и воопшто за статусната промена, друштвото што се дели подготвува делбен биланс или детален преглед на активата и пасивата која што ќе биде предмет на пренос во друштвото кое презема. Потоа, се подготвува спогодба за поделба помеѓу друштвото што се дели и друштвото што презема во форма на нотарски акт која ги содржи основните услови на поделбата, детални податоци за имотот и обврските со состојба пред и по поделбата, согласно подготвениот делбен биланс. Спогодбата претставува прв иницијален и официјален правен чекор, со кој намерата за поделбата добива своја правна рамка.

3. Подготовка на финансиски извештаи

Друштвото што се дели подготвува годишна сметка и вредностите искажани во годишна сметка се пренесуваат и се искажуваат соодветно во билансите на друштвото коешто презема. Имајќи ги предвид роковите за подготување на годишната сметка, неретко во пракса, се користи токму годишната сметка за последната деловна година.

4. Ревизија на спогодбата за поделба

Во постапката се врши ревизија на спогодбата од страна на овластени ревизори, кои даваат мислење за правичноста на односот на размена и применетите методи на проценка.

5. Предбележба, објава, увид на содружниците и известување на доверителите

Склучената спогодба со прилозите се поднесува во трговскиот регистар за предбележба. По извршената предбележба, се врши објава во Службен весник за извршената предбележба, како и известување за склучената спогодба во Службен весник и во најмалку еден дневен весник.

Од овој момент почнува да тече минималниот рок од еден месец, после кој ќе може да се одлучува за спроведување на статусната промена.

Дополнително на обврските за предбележба и објава, друштвото што се дели има обврска да ги извести и познатите доверители со побарување над ЕУР 10.000, а двете друштва имаа и обврска сета документација релевантна за одлучување на содружниците, да им ја стават на увид во седиштето на друштвата.

6. Донесување одлука и упис во Трговскиот регистар

По исполнување на законските услови, содружниците донесуваат одлука за одобрување на поделбата, како и останата придружна документација. Секое друштво мора да поднесе пријава за упис на поделбата со издвојување со преземање во трговскиот регистар, а членовите на органот на управување, мораат да дадат изјава дека одлуките за поделба со издвојување со преземање не се побивани во пропишаниот рок или дека побивањето е одбиено со правосилна одлука на суд. Кон пријавата за упис во трговскиот регистар. По поднесување на пријавата, поделбата станува правно ефективна со уписот во Трговскиот регистар при Централниот регистар.

***

Поради комплексноста на постапката и значајните правни и даночни импликации, ваквите статусни промени се препорачува да се структурираат со правна и сметководствена поддршка уште во почетната фаза.