На што треба да ги внимавате кога давате отказ?

Откажувањето на работниот однос е едно од најделикатните прашања во работните односи — како за работодавачот, така и за работникот. Неправилно спроведен отказ може да резултира со судски спор, парична обврска и да наштети на репутацијата на работодавачот. Во овој текст ќе дознаете на кои правни услови мора да внимавате пред да донесете одлука за отказ, кои грешки најчесто ги прават работодавачите и кои се правата на работникот во овој процес. Оваа страница е дел од нашата правна експертиза од областа на работни односи.

Правни основи за отказ

Законот за работни односи на Република Северна Македонија предвидува точно определени основи врз кои работодавачот може да му го откаже договорот за вработување на работникот. Отказот мора да биде заснован на една од законски предвидените основи — лична, деловна причина или вина на работникот — и мора да биде образложен во писмена форма.

Постапката пред отказот

Пред да се пристапи кон издавање на писмена отказна изјава, работодавачот е должен да ги исполни сите процедурални претпоставки предвидени со закон. Во зависност од видот на отказот и другите случаи на престанок на работниот однос, тоа може да вклучи претходно предупредување, остварување на правото на изјаснување на работникот, или консултација со синдикатот.

Отказниот рок

Отказниот рок е задолжителен елемент на постапката за откажување на работниот однос, освен во случаи на итен отказ. Законот за работни односи предвидува минимален отказен рок во зависност од времетраењето на работниот однос, а одредбите на поединечниот или гранскиот колективен договор можат да предвидат подолги рокови.

На што да внимавате прво — практична насока

Пред да се донесе одлука за отказ, работодавачот треба да провери: (1) дали постои валидна законска основа; (2) дали се исполнети процедуралните претпоставки; (3) дали е подготвена писмена документација. Најчестите грешки вклучуваат недостаток на писмена форма, непочитување на отказниот рок и непрепознавање на заштитените категории работници. Следниот препорачан чекор е правна консултација пред да биде издаден отказот, со цел да се избегнат постапки за надомест на штета.

Права на работникот при отказ

Работникот на кого му е откажан договорот за вработување има право на отказен рок, право на отпремнина (доколку се исполнети законски услови), право на изјаснување, право на приговор и право на судска заштита. Работникот кој смета дека отказот е незаконски може да поднесе тужба пред надлежниот суд — повеќе за судска пракса во работни односи.

Посебна заштита на одредени категории работници

Законот за работни односи предвидува зајакната заштита за одредени категории работници, меѓу кои: бремени жени, работници на породилно отсуство, синдикални претставници и работници со утврдена инвалидност. На овие работници не може да им се откаже договорот за вработување во текот на периодот на заштита, освен во строго утврдени исклучоци. Повредата на оваа забрана може да доведе до изрекување на парична казна на работодавачот.

Често прашувања

Дали работодавачот мора да ги образложи причините за отказот?

Да. Согласно Законот за работни односи, отказот мора да биде во писмена форма и да содржи образложение на причините за откажување на договорот за вработување. Отказ без образложение може да биде утврден како незаконски.

Колку трае отказниот рок?

Минималниот отказен рок изнесува 30 дена, а може да изнесува повеќе доколку е предвидено со договорот за вработување.

Кога може работникот да го оспори отказот?

Работникот може да поднесе приговор до работодавачот во рок од 8 дена од приемот на отказот, а потоа тужба пред надлежниот суд во рок од 15 дена од одлуката по приговорот или истекот на рокот за одлучување.

Потребна ви е правна насока?

Доколку размислувате да дадете отказ или сте примиле отказ и сакате да ги разберете вашите права, тимот на Лаличиќ и Партнери е на располагање за правна насока. Контактирајте не преку нашата веб-страница.